İşleyiş

İslâmi ilimlerin temel kavramlarının, bu ilimlerin şekillenmesinde önemli rol oynamış şahıs, metin ve akımlarla irtibatlı olarak tanıtılacağı derste, belirli bir veya birkaç eseri takip etmek yerine, soru ve tartışmalarla geliştirilecek konu başlıkları hakkında ansiklopedi ve terim sözlüğü gibi başvuru kaynaklarından kısa ve özlü pasajlar işlenecektir.

İslami ilimleri günümüzde anlayabilmemiz için gerekli, yaklaşık elli terimin işleneceği ders, İslam tarihi olarak bilinen zaman diliminin başlangıcından itibaren yaklaşık üç yüz elli senelik bir süreci ana hatlarıyla ele alacaktır. Ders çerçevesinde ele alınacak başlıca temalar ve bu temalara dair okuma listesi aşağıdadır. Ders dili Türkçe olup, ele alınacak metinler de Türkçe literatürden seçilmiştir.

Plan

1. Oturum: Mukaddimeye Mukaddime: İslami İlimlerin Bugünü

a-Modernite kırılmasından sonra İslami ilimlerin bugünü

b-İslami ilimlere giriş dersi Fatih Sahn-ı Seman vizyonunda nerede duruyor?

Ders hazırlığı:

a- Şehir İslami İlimler Kulübü. “Metin, ilmî geleneğin sürekliliğinde yaşıyordu. İlmi gelenek yok sayılınca metin de ölüyor. Necmettin Kızılkaya Konferans Notları”. https://sehirisifkulubu.com/2018/07/21/metin-ilmi-gelenegin-surekliliginde-yasiyordu-ilmi-gelenek-yok-sayilinca-metin-de-oluyor/

b- Temel İslam Ansiklopedisi, “İlim”, 4/311-314.

Tavsiye Okuma

a- Bedir, Mürteza. “Fıkıh Düşüncesinde Kırılma ve Büyük Dönüşüm”. Hanefilerde Mezhep Usulü (Şerhu Ukudi resmi’l-müfti). mlf. İbn Abidin. çev. Şenol Saylan. 42-52. İstanbul: Klasik Yayınları, 2017.

b- Kaya, E. Said. “Modern Dönemde Fıkıh İlminin Temel Meseleleri”. Modern Dönemde Dinî İlimlerin Temel Meseleleri. 151-63. İstanbul: İsam Yayınları, 2007.

2. Oturum: Tarihin sıfır noktası: “Muhammedi vahiy”

Ders hazırlığı:

a- Muhammed Hamidullah, İslam Peygamberi (trc. Mehmet Yazgan), İstanbul: Beyan Yayınları, 2004. 87-93.

b- “Vahiy”, Hadislerler İslam, I, 385-398.

c- Mustafa Fayda, “Cahiliyye”, DİA (Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi), VII, 17-19.

d- Ebü’l-A’la Mevdudi, Kur’ân’ın Dört Temel Terimi : İlah, Rab, Din, İbadet, İstanbul : Özgün Yayıncılık, 1999, s. 127-137.

3. Oturum: İlahi mesaja muhatap yaşamak: “İslâm”, Kur’ân”, “Resul”, “Şeriat”.

Ders hazırlığı:

a- Mustafa Sinanoğlu, “İslam”, DİA, XXIII, 1-2.

b- Abdülhamit Birışık, “Kur’ân-ı Kerim’i Bilmek”, İslâm’a Giriş: Gençliğin İslâm Bilgisi, Ankara: DİB Yayınları, 2006, s. 118-125, 133-137.

c- Talip Türcan, “Şeriat”, DİA, XXXVIII, 571-574.

4. Oturum: İslâm üzere bir hayat inşası: “Siret”, “Siyer”

Ders hazırlığı:

a- Siyer Vakfı, “Siyer Kaynaklarımız”. https://www.siyervakfi.org/siyer-kaynaklarimiz/

b- Siyer Vakfı, “Siyeri Doğru Okumak”. https://www.siyervakfi.org/siyerusulu/siyer-usulu-7.pdf

5. Oturum: İslâm üzere bir hayat inşası: “Sünnet”

Ders hazırlığı:

a- “Sünnet: Nebevi Kılavuz”, Hadislerle İslam, I, 411-424.

b- “Sünnet”. Temel İslam Ansiklopedisi, İsam Yayınları, 7/334-340.

6. Oturum: Peygamber varken problem çıkar mı? Soru, “mesele”, “ilim”, “âlim” ve “ulûm/disiplin”

Ders hazırlığı:

a- Alparslan Açıkgenç, İslam Medeniyetinde Bilgi ve Bilim, İstanbul: İSAM Yayınları, 2006 s.27-53.

b- “Bilgi: İlim ilim bilmektir”, Hadislerle İslam, I, 371-384.

7. Oturum: Gök kapıları kapandıktan sonra: “İslami ilimler”in teşekkülü

Ders hazırlığı:

a- Franz Rosenthal, Bilginin Zaferi, İstanbul: Ufuk Kitap, 2003, s. 11-12, 265-276.

b- Metin Yurdagür, “Hatm-i Nübüvvet”, DİA, XVI, 477-479.

8. Oturum: Ümmete önder seçmek: “Hilafet” ve “Sahabe devri”

Ders hazırlığı:

a- Casim Avcı, “Hilafet”, DİA, XVII, 539-546.

b- Mehmet Efendioğlu, “Sahabe”, DİA, XXXV, 491-500.

Tavsiye Okuma:

c- Mustafa Fayda, “Hz. Ebu Bekir ve Halifelik Dönemi”, “Hz. Ömer ve Halifelik Dönemi”, İslam Tarihi El Kitabı (nşr. Eyüp Baş), Ankara : Grafiker Yayınları, 2012, s. 231-266.

9. Oturum: Şehadetle başlayan saltanatla biten “Fitne”: “Fırka”, “Harici”, “Şiî”

Ders hazırlığı:

a- İsmail Yiğit, “Osman”, DİA; XXXIII, 438-443

b- Ethem Ruhi Fığlalı, “Ali” DİA, II, 371-374

c- Mehmet Ali Büyükkara (ed.), İslam Mezhepleri Tarihi, Eskişehir: Anadolu Üniversitesi, 2010, s. 42-65; 93-105.

10. Oturum: Raşid Halifelerin ardından bir Sahabi: İbn Abbas, “tefsir” ve “te’vil”

Ders hazırlığı:

a- İ. Lütfü Çakan - Muhammed Eroğlu, “Abdullah b. Abbas b. Abdülmuttalib”, DİA, I, 76-79.

b- Mehmet Paçacı, “Tefsir”, İslam’a Giriş: Evrensel Mesajlar, Ankara: DİB Yayınları, 2008, s. 177-193.

c- İbrahim Hatiboğlu, “İsrailiyat”, DİA, XXIII, 195-199.

11. Oturum: Emevilerin hakimiyetinde, Sahabe’nin peşinde: “Tâbiîn” ve “Mevali”

Ders hazırlığı:

a- Mahfuz Söylemez, “Doğu Emevileri: Siyasi Tarih”, İslam Tarihi El Kitabı, s. 327-345.

b- Arif Ulu, “Tabiin”, DİA, XXXIX, 328-330.

c- İsmail Yiğit, “Mevali”, DİA; XXIX, 424-426

12. Oturum: Final

Oturumlara göre ileri okumalar

1. Oturum için:

Bedir, Mürteza. “Fıkıh Düşüncesinde Kırılma ve Büyük Dönüşüm”. Hanefilerde Mezhep Usulü (Şerhu Ukudi resmi’l-müfti). mlf. İbn Abidin. çev. Şenol Saylan. 42-52. İstanbul: Klasik Yayınları, 2017.Kaya,

E. Said. “Modern Dönemde Fıkıh İlminin Temel Meseleleri”. Modern Dönemde Dinî İlimlerin Temel Meseleleri. 151-63. İstanbul: İsam Yayınları, 2007.

8. Oturum için:

Mustafa Fayda, “Hz. Ebu Bekir ve Halifelik Dönemi”, “Hz. Ömer ve Halifelik Dönemi”, İslam Tarihi El Kitabı (nşr. Eyüp Baş), Ankara : Grafiker Yayınları, 2012, s. 231-266.

Seminerle ilgili tavsiyeler (Burada oturumlara göre tasnif edilemeyen ileri çalışmalar, okumalar yer alabilir)

Temel İslam Ansiklopedisi 1-8, TDV (İSAM), İlgili Maddeler.

“Vahiy. Allah’ın Ezeli ve Ebedi Sözü”, Hadislerle İslam: Hadislerin Hadislerle Yorumu, Ankara: DİB Yayınları, 2013, c. I, 385-398.
“Gelecek Zaman: Sona Yaklaştıkça”, Hadislerle İslam, VIII, 589-599.
Tahsin Görgün, “Kur’ân (Mahiyeti)”, DİA; XXVI, 388-389.
Bekir Topaloğlu, “Hz Muhammed (Dindeki Yeri)” DİA, XXX, 439-441.
Alparslan Açıkgenç, “İslâm Bilgi Geleneğinde Merâtibu’l-’İlm”, Entelektüel Bağımlılığı Aşmak: İlim Geleneğimiz Üzerine Araştırmalar, 2009, s. 83-105.

Değerlendirme: Ödev %40 / Final %60

Eğitim Programları

Toplam :count Eğitim : 54